Une échelle vers les nuages – entretien avec Iris Le Rütte / Een ladder naar de wolken – Een interview met Iris Le Rütte (Alles verandert, niets vergaat (« Tout change, rien ne périt »)
L’artiste poétesse et plasticienne Iris Le Rütte réinvente un monde de fluidité et de connexions où humains, animaux et plantes communient. Son oeuvre, dont une partie actuellement exposée au musée Kranenburgh de Bergen, retranscrit ce besoin fondamental de lien avec le vivant sous toutes ses formes.
Version française :
Qu’est-ce qui vous fait lever le matin ?
Ma dernière image ou le poème sur lequel je travaille à ce moment-là. Et les personnes que j’aime. Mais la première chose que je fais toujours, c’est ouvrir la fenêtre, respirer l’air et profiter de l’extérieur.
Que sont devenus vos rêves d’enfant ?
Si je pouvais tout recommencer, je ferais exactement la même chose. Les mêmes études, avec les mêmes professeurs, les mêmes camarades et la même lutte pour devenir un artiste indépendant.
A quoi avez-vous renoncé ?
Rien… J’ai reçu plus que je n’aurais jamais pu l’imaginer.
D’où venez-vous ?
Je viens d’une famille aimante mais restreinte, sans père (il est décédé alors que j’étais très jeune). Je suis issu d’un monde où je pensais que chacun se montrait prévenant envers les autres.
Qu’avez-vous reçu en « héritage » ?
Malheureusement, je n’ai pas hérité de beaucoup des belles qualités de ma mère ! Comme le calme et l’absence de peur.
Un petit plaisir – quotidien ou non ?
Regarder des mésanges voler jusqu’à mon atelier.
Le bestiaire est-il indispensable dans votre oeuvre pour signifier la métamorphose ?
Non seulement les animaux, mais aussi les plantes, les êtres humains et parfois même les objets sont essentiels. J’imagine que tout est animé d’une âme, mène sa propre vie et possède sa propre histoire, et que nous vivons dans une sorte de milieu fluide fait de temps et d’espace.
Pourquoi le choix du lapin parmi d’autres animaux possibles ?
Dans la mythologie et l’art, les lièvres symbolisent le subconscient car ils sont actifs la nuit, pendant que les gens dorment. Leurs longues oreilles agissent comme une sorte d’antenne, leur permettant — en un sens — de se connecter à « ce qui est supérieur » et de percevoir des choses qui échappent à la connaissance humaine.
Toutefois, mes lièvres sont essentiellement plus humains ; ils adoptent des postures et un langage corporel typiquement humains. À travers eux, je cherche à représenter un éventail d’émotions humaines. Nous vivons à une époque où les enfants passent tellement de temps devant les écrans que beaucoup peinent à reconnaître les émotions. Cela a un impact direct sur l’empathie — et, par extension, sur notre société.
Que représente la ville de Bergen pour vous ?
Bergen est un village magnifique, au style architectural singulier et à l’histoire façonnée par des poètes et des artistes. Il abrite un musée remarquable, le Kranenburgh. Le village incarne également la verdure, la tranquillité et la lumière. Lorsque je pense à Bergen, je visualise la lumière filtrant à travers le feuillage en été et tachetant le sol de reflets mouvants. Ce lieu évoque la proximité de la mer, mais aussi une population aisée — souvent plus fortunée que la majorité des Néerlandais.
Quelle est la première image qui vous interpella ?
Les sculptures romanes des chapiteaux des églises romanes, comme celles de Vézelay. Je les ai découvertes pour la première fois lors d’un voyage dans un petit village des Pyrénées, effectué avec deux amis de l’école d’art. Nous nous sommes immergés dans la sculpture et la peinture médiévales.
Et votre première lecture ?
Un premier livre qui m’a profondément marqué est le journal d’Etty Hillesum et — à travers ce journal — les poèmes de Rilke.
Quelles musiques écoutez-vous ?
J’écoute principalement de la musique classique, comme les Variations Goldberg de Bach et les Impromptus de Schubert.
Quel est le livre que vous aimez relire ?
Les Métamorphoses d’Ovide, des poèmes de Rilke, Vasalis et Hans Andreus, Une histoire de tout, ou presque de Bill Bryson, et A Century of Light de Hugh Aldersey-Williams (consacré à Huygens).
Quel film vous fait pleurer ?
Prenez Les Ailes du désir (Der Himmel über Berlin) de Wim Wenders et Une question de vie ou de mort de Powell et Pressburger. Et si un film comme Docteur Folamour de Kubrick ne me fait pas pleurer, il pourrait assurément vous faire pleurer sur le sort de l’humanité !
Quand vous vous regardez dans un miroir, qui voyez-vous ?
Un tempérament agité !
Quel(le) ville ou lieu a pour vous valeur de mythe ?
Rome (Villa Borghese) et Venise (l’Accademia).
Quels sont les artistes et écrivains dont vous vous sentez la plus proche ?
Je trouve difficile — et peut-être même arrogant — de dire que je me sens « lié » aux artistes ou aux écrivains que j’admire.
Qu’aimeriez-vous recevoir pour votre anniversaire ?
Que les guerres cessent. Et une échelle vers les nuages.
Que défendez-vous ?
…
Que vous inspire la phrase du psychanalyste Lacan : » L’Amour c’est donner quelque chose qu’on n’a pas à quelqu’un qui n’en veut pas » ?
Je trouve ça trop dépouillé.
Que pensez-vous de celle de Woody Allen : « La réponse est oui mais quelle était la question? »
Cela me donne l’impression d’une attitude ouverte sur le monde ; pourtant, en même temps, on dirait que l’opinion de l’autre n’a pas vraiment d’importance.
Quelle question ai-je oublié de vous poser ?
Peut-être ceci : quelle est l’une des plus grandes valeurs que je connaisse ? Réponse : la liberté. Et le luxe de pouvoir — et d’être autorisé à — exercer mon art et d’en vivre, dans un pays où l’on ne risque pas d’être arrêté pour une prise de position (politique), qu’elle soit exprimée par des mots ou par des images.
Propos recueillis par Frédéric Grolleau, pour lelitteraire.com, le 25 août 2026.
—
Nederlandse versie :
Dichter en beeldend kunstenaar Iris Le Rütte verbeeldt een wereld van vloeibaarheid en verbondenheid, waarin mens, dier en plant met elkaar in wisselwerking staan. Haar werk – waarvan een deel momenteel te zien is in Museum Kranenburgh in Bergen – weerspiegelt deze fundamentele behoefte aan een band met de levende wereld in al haar verschijningsvormen.
Wat motiveert je ‘s ochtends om je bed uit te komen ?
Mijn laatste beeld of gedicht waar ik net aan werk. En de mensen van wie ik houd. Maar het eerste wat ik altijd doe is het raam openen, ruiken en genieten van de buitenlucht.
Wat is er geworden van je kinderdromen ?
Ik zou, als ik opnieuw kon beginnen, weer precies hetzelfde doen. Dezelfde opleidingen, met dezelfde leraren, dezelfde medestudenten, en dezelfde worsteling om onafhankelijk kunstenaar te worden.
Wat heb je opgegeven ?
Niets….Ik heb meer gekregen dan ik ooit kon bedenken.
Waar kom je vandaan ?
Uit een liefdevol maar klein gezin, zonder vader (hij is heel jong overleden). Ik kwam uit een wereld waarin ik dacht dat iedereen rekening met een ander hield.
Wat heb je geërfd ?
Ik heb veel goede eigenschappen van mijn moeder helaas niet geërfd! Zoals kalmte bewaren en onverschrokkenheid.
Een klein pleziertje – dagelijks of anderszins ?
Meesjes kijken die mijn atelier binnenvliegen.
Is het dierenrijk essentieel in je werk om metamorfose te symboliseren ?
Niet alleen dieren, maar ook planten, mensen en soms zelfs dingen zijn essentieel. Ik stel mij voor dat alles bezield is en een eigen leven leidt en een eigen voorgeschiedenis heeft en dat we leven in een soort fluïdem van tijd en ruimte.
Waarom heb je voor het konijn gekozen, boven andere mogelijke dieren ?
Hazen staan in de mythologie en de kunst symbool voor het onderbewuste, omdat ze ‘s nachts leven, wanneer de mensen slapen. De lange oren zijn een soort antennes, waarmee ze als het ware contact met ‘het hogere’ kunnen hebben en iets weten wat mensen niet weten.
Maar mijn hazen zijn eigenlijk meer mensen, ze hebben een heel menselijke lichaamshouding en lichaamstaal. Ik wil middels de hazen een soort staalkaart van menselijke emoties tonen. We leven in een tijd waarin alleen al kinderen zoveel naar beeldschermen hebben gekeken dat vele van hen moeite hebben met het herkennen van emoties. Dat heeft direct effect op de empathie en dus ook op onze samenleving.
Wat betekent de stad Bergen voor jou ?
Bergen is een prachtig dorp met veel eigen architectuur, een geschiedenis van dichters en kunstenaars. Het heeft een prachtig museum, Kranenburgh. Ook staat het dorp voor groen, rust en licht. Als ik aan Bergen denk, denk ik aan licht dat ‘s zomers tussen de bladeren valt en vlekjes geeft op de grond. En het staat voor de zee die zo dichtbij is. Maar ook voor mensen die het financieel goed hebben, vaak beter dan een groot deel van de Nederlanders.
Wat was het eerste beeld dat je fascineerde ?
De romaanse beelden op de kapitelen van romaanse kerken zoals in Vézelay. Ik zag ze voor het eerst op een reis die ik met twee vrienden van de kunstacademie maakte naar een dorpje in de Pyreneeën. We hebben ons gelaafd aan de middeleeuwse beeldhouw- en schilderkunst.
En je eerste boek ?
Een eerste boek dat diepe indruk maakte was Etty Hillesums dagboek en via haar dagboek de gedichten van Rilke.
Naar welke muziek luister je ?
Ik luister voornamlijk naar klassieke muziek. Zoals naar de Goldbergvariaties van Bach en de Impromptu’s van Schubert.
Welk boek lees je graag opnieuw ?
‘De Metamorfosen’ van Ovidius, gedichten van Rilke, Vasalis en Hans Andreus, ‘Een kleine geschiedenis van bijna alles’ van Bill Bryson en ‘Een eeuw van licht’ van Hugh Aldersley Williams (over Huygens).
Bij welke film moet je huilen ?
Bij ‘Der Himmel über Berlin’ van Wim Wenders, en ‘A matter of live and death’ van Pressburger en Powell. En om een film als ‘Dr. Strangelove’ van Kubrick hoef ik niet te huilen, maar je zou door de film wel kunnen huilen om de mensheid !
Wie zie je als je in de spiegel kijkt ?
Een onrustig type!
Welke stad of plaats heeft een mythische betekenis voor je ?
Rome (Villa Borghese) en Venetië (de Accademia).
Met welke kunstenaars en schrijvers voel je je het meest verbonden ?
Ik vind het lastig en misschien wel arrogant om te zeggen dat ik me met kunstenaars of schrijvers die ik bewonder ‘verbonden’ voel.
Wat zou je graag voor je verjaardag willen krijgen ?
Dat de oorlogen stoppen. En een ladder naar de wolken.
Waar sta je voor ?
…
Wat vind je van de uitspraak van psychoanalyticus Lacan: « Liefde is iets geven wat je niet hebt aan iemand die het niet wil »?
Dat vind ik te kaal.
Wat vind je van Woody Allens uitspraak : « Het antwoord is ja, maar wat was de vraag ? »
Dat lijkt me een open houding naar de wereld, maar tegelijk lijkt het of het eigenlijk niet uitmaakt wat de ander vindt.
Welke vraag ben ik vergeten je te stellen ?
Misschien dit : wat een van de grootste waarden is die ik ken ? Antwoord : Vrijheid. En de luxe om mijn vak in de kunst uit te kunnen en mogen oefenen en ervan te kunnen leven in een land waarin je niet bang hoeft te zijn opgepakt te worden om een (politieke) uitspraak in woord of beeld.
Interview afgenomen door Frédéric Grolleau voor lelitteraire.com op 25 augustus 2026.